Hoe bouw je een insectenhotel?

Voor de permacultuur internship (winter 2013) op PRI Zaytuna farm Australia heeft elke student de opdracht om zelfstandig een project uit te voeren. Ik koos ervoor om een insectenhotel of bijenhotel te maken. Die heeft een plaats gekregen op de grens van de moestuin en het voedselbos. Op de farm was genoeg materiaal voorhanden zoals bamboe, hout en recycle materiaal om een groot formaat hotel te bouwen. En de grote moestuin kan dit ook wel gebruiken. Een insectenhotel is niet alleen een nuttig object dat er mooi uitziet. Het is ook een leuk en creatief proces om er een te maken.

Waarom een insecthotel of een bijenhotel?

In de koude klimaten is een insectenhotel een overwinteringplaats voor insecten, terwijl het in de zomer een nestplaats is. Voordeel van een overwinteringplaats is dat de insecten al in je tuin zijn als de lente begint. In warme klimaten is de functie van het hotel een nestplaats en het zorgt ervoor dat de insecten een droge plek kunnen vinden in natte periodes. Een optimale verblijfplaats voor insecten in de moestuin, voedselbos of boomgaard stimuleert de diversiteit van insecten. Het resultaat van diversiteit is een verbetering van de ecologische balans in de tuin. Een hotel is ook een indirecte ongediertebestrijder. Insecten als de gaasvlieg, zweefvlieg, lieveheersbeestjes, kevers en oorwormen verdelgen de luizen en mijten. Andere insecten die het hotel aantrekken zijn inheemse bijen, wespen en hommels voor de bestuiving.

Abijenlternatief voor de bijenkorf

Een belangrijk aspect van het insectenhotel is het aantrekken van inheemse en solitaire bijen. Elk klimaat heeft zijn eigen soorten inheemse bijen. Inheemse bijen zijn in veel aspecten niet te vergelijken met honingbijen. Ze vertonen ander gedrag en hun uiterlijk toont andere vormen en kleuren. Voorbeeld is de metselbij die zijn nest zoekt in holtes in muren, plantenstengels en dood hout. En uiteraard het insectenhotel. Voordeel van de inheemse bijen is dat ze in de meeste gevallen niet steken, daarom ze veroorzaken ook geen overlast. Op enkele soorten na geven de inheemse bijen geen honing. Solitaire bijen verdelgen tevens larven van andere insecten. Voldoende habitat voor de inheemse bijen biedt dus meer garantie voor een goede bestuiving in je tuin.

Back-up voor de bestuiving

Met een insectenhotel hoeft de inzet van honingbijen geen noodzaak te zijn. Met de dreiging van de sterfte van honingbij en volkeren kun je een insectenhotel ook inzetten als back-up voor de bestuiving. De inheemse bijen nemen een groot deel van de bestuiving op zich. Sommige soorten inheemse bijen bestuiven bepaalde planten. Een voorbeeld is de roetbij, die slechts een aantal havikskruiden bestuift. Het verdwijnen van inheemse bijen wordt voornamelijk veroorzaakt door het verdwijnen van specifieke plantensoorten. Naast het insectenhotel kun je ook extra bloemen aanplanten. Enkele specifieke voorbeelden voor inheemse bijen zijn anijs, muurpeper, bergamot, kattenkruid, koninginnenkruid en kattenstaart.

AOTH: Original Australian Trigona Hive

SugerbagIn de (sub)tropen van Australië leeft de Trigona-bij, zonder angel, die in een volk circa 1 kilo honing produceert. De Aboriginals noemen deze zeldzame bij de Sugarbag. Voor de Trogone-bij kun je een speciale kast bouwen. Dit is de OATH, de Original Australian Trigona Hive. Deze kleine kast heeft een formaat van 200x100x280 en heeft een gat als opening. De bijen maken in de kast zelf een ronde honingraat, dus dat hoef je niet zelf te doen. Lees meer over deze kast op www.aussiebee.com.au en www.sugarbag.net.

Hoe bouw je een insectenhotel?

Er bestaat geen standaardontwerp voor een insectenhotel. Ontwerp met de materialen die beschikbaar zijn. Bij voorkeur gerecyclede en natuurlijke materialen. Laat je creativiteit de vrije loop op basis van de materialen die je beschikbaar hebt. Google op [insecthotel] en je ontdekt talrijke voorbeelden voor inspiratie. Van perfecte tot natuurlijke constructies. Houtstronken, pallets, bamboe, riet, stenen, dakpannen en klei. In allerlei soorten en maten.

In de houtblokken boor je gaten van diverse diktes (3 tot 10 mm) onder een licht schuine hoek, zodat het eventuele vocht eruit kan lopen. De diepte van de gaten is afhankelijk van de lengte van de boor, maar liefst zo lang mogelijk. Insecten houden van gladde wanden en dichte uiteinden. Open holtes creëren risico op tocht. Praktisch is om het hotel een bepaalde breedte en hoogte mee te geven. De diepte kun je beperken tot 30 tot 40 cm. Als je een hotel bouwt van groot formaat is een goede constructie van belang, net als aparte schappen en een dak. Kleine hotels kun je direct in een object bouwen of op de grond opbouwen.

Waar plaats ik het bijenhotel?

Zoek een beschutte plek en maak de opening op het zuiden gericht, in koele klimaten en in de (sub)tropen op het oosten. Richtlijn is dat je het hotel een overkapping geeft tegen regen, zodat het hout en riet droog blijft. Vooral bijen zoeken naar droge plekken. En zorg ervoor dat het materiaal goed klemt in de constructie. Behandel je hout niet met verf of impregnatie, want chemische bestandsdelen zullen de insecten weren.

Mijn tip? Verzamel eerst het materiaal voordat je het formaat van het hotel bepaalt. Je kunt het hotel verfraaien met oude roestige metalen onderdelen zoals een ton, oud gereedschap, wiel, roosters, etc. Sommige inheemse bijen zoals de zandbij of de graafwesp graven hun hol in zand of klei. Een muurtje van klei gemengd met zand trekt deze bijen aan. Je kunt ook oude tinnen blikken of oude stenen plantenpotten vullen met klei, zodat je deze tussen de houtstammen kunt plaatsen.

Een stenen fundering voor het bijenhotel

Hout en bamboe zal in de loop van de tijd verrotten. Je kunt ervoor kiezen om een stenen fundering te maken. Of kiezen voor hout met het bewustzijn dat het hotel binnen een aantal jaren zal vergaan. De insecten zullen hier zeker een bijdrage aan leveren. Je zult snel zien of je hotel nieuwe bewoners aantrekt. Insecten zullen de gaten vullen met gras, zand, takjes en blaadjes.

Veel plezier met het bouwen van je eigen hotel! Het is een nuttig object en het ziet er ook er fraai uit.

Dit artikel is ook verschenen op http://permaculturenews.org/2013/10/08/building-insect-hotel/