Ploegen of niet ploegen?

De gezondheid van de bodem bepaalt de gezondheid van planten, dieren, mensen, ecosystemen en zelfs de gezondheid van de economie.

Als we een vers geploegde akker zien kun je denken “dat ziet er strak uit met mooie egale grond en nette rijen”. En we weten niet beter dat het zo hoort. De bodem moet gekeerd worden om het lucht te geven. De grond moet losgemaakt worden om in te zaaien. En er zijn vast nog meer overtuigingen waarom we moeten ploegen. Echter de kwaliteit van de bodem is afgelopen decennia drastisch afgenomen. Naast het gebruik van bestrijdingsmiddelen is ook ploegen een oorzaak van dit resultaat.

De kennis van de bodem neemt steeds meer toe en we gaan steeds meer beseffen hoe belangrijk het bodemleven is. Dit bodemvoedselweb van levende organismes van klein tot groot die samen de bodem gezond houden door plantresten om te zetten in humus. Bacteriën, archaea, schimmels, algen, slijmzwammen, protozoa, nematoden, geleedpotigen, wormen en buikpotigen. Het leven in de bodem zet het organisch afval om naar nutriënten (voedingsstof). Het leeft, eet, verteerd, poept en sterft. Ze eten elkaar, helpen elkaar, en wisselen stoffen met elkaar uit. Dit complexe netwerk bouwt de grond voor ons op.    

Niet ploegen of niet kerende grondbewerking (NKG)

Dit betekent dat de restanten van het vorige gewas inclusief de wortels in de grond blijven. Het nieuwe gewas wordt direct in de grond geplant zonder de grond te bewerken.

  • Het beschermt schimmelnetwerken en het gehele bodem-ecosysteem.
  • Het verhoogt en beschermt de bodemstructuur (aggregaten).
  • De bodem houd het water beter vast (waterretentie).
  • Het vermindert erosie.
  • Het voedt het leven in de bodem (meer biodiversiteit in de bodem betekent meer biodiversiteit bovengronds).
  • De koolstof in de bodem wordt beter vastgehouden.
  • Nieuw gewas kan zich dieper wortelen.
  • Minder arbeid, machines en brandstof.

Ploegen

Is het proces van omdraaien en afbreken van de grond.

  • Het vernietigt schimmelnetwerken. Schimmels zijn verantwoordelijk voor het produceren van zuren en enzymen die voedingsstoffen beschikbaar maken voor planten. Schimmels helpen planten om ziekten en plagen te bestrijden en zijn een belangrijk onderdeel van een gezond bodem-ecosysteem.
  • De bodemstructuur wordt elke keer ontregeld waardoor de erosie van de bodem door wind en water toeneemt en de snelheid waarmee water in de bodem kan worden opgenomen afneemt.
  • De opgeslagen koolstof komt naar het oppervlak waarna oxidatie ontstaat.
  • Verstoort het leefgebied van bodemorganismen. 
  • Verhoogt de verdampingssnelheid van water.

De bodem houdt er niet van om naakt achtergelaten te worden. We beschouwen het als normaal omdat het altijd al zo gaat. Maar kale grond is niet normaal. En de bodem zal er alles aan doen om zich te bedekken met pioniersplanten oftewel onkruid. Onkruid of wilde planten zijn functioneel en beschermen en herstellen de bodem. We doen er alles aan om onkruid te bestrijden terwijl het een wetmatig gevolg van de natuur is. Dit kan natuurlijk ook anders. Het preventief inzaaien met groenbemesters dat stikstof produceert voor de bodem is een manier om de bodem te laten herstellen. 

Vanuit de permacultuur is er een sterke focus op de bodemverbetering door middel van compostering en toepassen van groenbemesters. En de bodem zal tijd nodig hebben om te herstellen. Stoppen met bestrijdingsmiddelen en stoppen met ploegen is een eerste stap. Het resultaat is dat het bodemleven weer in balans komt met het effect dat de leven boven de grond met insecten en vogels ook weer toeneemt.  

Ervaringen in Nederland

Ook in Nederland krijgt niet-ploegen meer bekendheid. In dit artikel van Akkerwijzer een uitleg hoe NKG kunt toepassen met twee boeren aan het woord met hun ervaringen.

‘Ik zie steeds meer bodemleven en er bevindt zich veel humus in de bovenlaag. De bodem slaat na een forse regenbui in het zaaiseizoen niet meer dicht. Ik heb op mijn hellingen totaal geen last meer van erosie. Vroeger zag ik na een forse bui steeds waterstromen op de akkers. Nu niet meer. De opbrengsten lijden zeker niet onder nkg, integendeel. Verder werk ik veel gemakkelijker en sneller’ 

Verder lezen:
https://kisstheground.com/a-closer-look-regenerative-agriculture-practices-part-1
https://www.volkskrant.nl/economie/waarom-laat-nederland-de-ploeg-niet-in-de-schuur-~bd57ec7c/
http://www.nietkerendegrondbewerking.nl